• Nicolas Theunis
Zeebrugge

ABC-gebouw

Wanneer publiek en privaat zich verenigen als bouwheren met eenzelfde visie voor een bouwproject, dan stijgen de mogelijkheden exponentieel. Dat geldt alleszins voor het ABC-gebouw in Zeebrugge. Initieel opgevat als nieuwe cruiseterminal resulteerde een latere samenwerking met bouwbedrijf Artes Depret in de oprichting van een landmark voor Brugge Zeehaven en Zeebrugge. Dit gebouw faciliteert enerzijds de exploderende stroom aan cruisetoeristen, terwijl het anderzijds een zestigtal werknemers van de aannemer huisvest. Als summum in het ontwerp vormt deze structuur bovendien het sluitstuk in de toekomstige uitbouw van een toeristische jachthaven.

Artes, Brugge en Cruisehaven verenigd in baken voor Zeebrugge

Brugge Zeehaven is uitgegroeid tot de grootste cruisehaven van België. De maritieme toegankelijkheid en de nabijheid van de stad Brugge, naast andere cultuur- en kuststeden, zet de kusthaven vol op de kaart van menig rederij. De Maatschappij van de Brugse Zeehaven (MBZ) noteerde in 2016 niet minder dan 142 cruiseschepen, goed voor meer dan vierhonderdduizend passagiers. Voor het zoveelste jaar op rij recordcijfers en het havenbestuur gaat gestaag door op deze recordkoers. In de opzet deze ambitie hard te maken, gold de bouw van een nieuwe terminal als bepalende factor in de uitbouw van Brugge Zeehaven als gesmaakte reisbestemming. Voordien sprak een veredeld ontvangstgebouw in een door zeecontainers vergeven omgeving weinig tot de verbeelding van deze immense aantallen aan wereldwijde toeristen. Nergens waren linken met de toeristische facetten van Zeebrugge en het hinterland, nergens ondervonden de passagiers een connectie met de historische binnenstad. Naast het faciliteren van passagiers stelde stad Brugge en de havendienst een bijkomend doel voorop in de bouw van dit nieuwe baken. Niet zozeer de huidige functie van een weinig omvattende touch & go formule vormt het einddoel, wel een verruimde rol als vertrekbasis voor het cruisetoerisme. Op deze manier trekt Brugge tevens de kaart van het verblijfstoerisme.

Artes-Brugge-Cruise

Het stads- en havenbestuur schreven in 2012 een ontwerpwedstrijd uit voor een nieuwe terminal tussen de Rederskaai en de Zweedse Kaai. Het project zou worden ingepland aan de kop van de jachthaven en omvatte een gelijkvloers als ontvangstruimte en aankomst- vertrekterminal. Aansluitend was er de vereiste voor kantoorruimte en een horecafunctie op de verdiepingen en werden mogelijkheden onderzocht in de integratie van een zichtbaar erfgoeddepot als versterkend belevingselement. Salens Architecten uit Brugge trok de ontwerpwedstrijd naar zich toe, waarna de bouwheren geleidelijk aan de initiële hoofdfocus van het zuiver cruisegebeuren verbreedden. Via het aantrekken van een private partner lagen kansen in de transformatie tot een baken voor deze havengemeente waarin een hernieuwende dynamiek zich langzaam aan bolwerkt. Als geprefereerd aannemer van het havenbedrijf, gaven nauwe contacten met Artes Depret snel uitsluitsel. Deze onderneming groeide als bescheiden Zeebrugs bouwbedrijf explosief in het kielzog van de havenuitbouw.

Nicolas Theunis

Het bouwbedrijf werd door MBZ ingezet voor onder andere maritieme werken, het bouwen van kaaimuren, het aanleggen van steigers … Intussen vertakte de activiteiten naar andere bouwbranches, volgden overnames doorheen het land en dikte het personeelsbestand aan tot circa 250 medewerkers. “Uitbreidingen drongen zich op en er werd unaniem beslist ons stevig te verankeren in Zeebrugge”, vertelt Steve Ghettem, projectleider van het ABC-gebouw. “Hiervoor de huidige Zeebrugse site aanspreken, bleek door de bouw van de nieuwe zeesluis geen optie waardoor het bestuur naar andere oplossingen zocht. Nauwe contacten met het havenbestuur leidden snel de eerste gesprekken in voor een verregaande samenwerking. Resulterend in een gezamenlijke investering in een Artes-Brugge-Cruise gebouw van circa 16 mio euro. Aangezien Salens architecten de eerdere wedstrijdaanbesteding won, was het een logische stap dit ontwerpteam over te nemen en samen het project te overdenken.”

Sluitstuk jachthaven

Het ABC-gebouw rijst 38 meter hoog uit aan de nok van de Zeebrugse jachthaven. De structuur telt negen bouwlagen met een ondergrondse parking om de wagens maximaal uit het zicht te houden. Het gelijkvloers dient als ruimte voor de check-in/check-out van passagiers en brengt daarnaast een ontvangstruimte met shop onder. De eerste verdieping herbergt een polyvalente zaal met een capaciteit van vijfhonderd personen. Het gebouw fungeert ook als hoofdzetel van zijn hoofdaannemer. Bouwlagen twee tot
en met vijf worden door een zestigtal werknemers van het bouwbedrijf ingenomen als kantoorruimte. Op de zesde verdieping is een verhuurkantoor ondergebracht.
Op de zevende etage wordt de haven interactief voorgesteld in een bezoekerscentrum en een belevingsruimte. Anderzijds bevat deze verdieping het rooftoprestaurant Njord, met panoramisch zicht op de haven, de zee en de historische skyline van Brugge. Voor de uitbating van het restaurant tekende de familie Dendooven, eigenaars van hotel- restaurant Ter Doest in Lissewege, als bouwheer.

Nicolas Theunis

Tijdloze twist

Dat ook een toonaangevend aannemingsbedrijf optreedt als bouwheer kan moeilijk worden genegeerd. Het gebouw is evengoed een uithangbord voor hun activiteiten. Aan de hand van niet-alledaagse bouwtechnieken legde de hoofdaannemer op subtiele wijze een complexiteit in de structuur dat het eigen dna helemaal uitdraagt. “De bouw van een dergelijke architecturale hoogbouw is een ontzettend complex gegeven”, gaat Ghettem hierop in, “waarbij ook de technische aspecten een cruciale rol spelen.
In dit gloednieuwe gebouw opteerden we er bovendien voor enkele vooruitstrevende technologieën in te werken. Op het gebied van stabiliteit komen we met bijzondere uitkragingen van 5,5 meter die werken in twee richtingen. Daarnaast slaagden we in een structuur waarin slechts vijf kolommen lopen vanop het gelijkvloers tot de bovenverdieping. Dit houdt in dat een groot deel van de lasten zijn overgedragen aan de variërende gevellijn. We gebruiken hiervoor een vloersysteem met naspanningen, wat toch een vrij uitzonderlijke techniek betreft.”
“Vanaf de eerste gesprekken was het altijd al onze bedoeling een rationeel gebouw te ontwerpen”, pikt Olivier Salens in. “Een tijdloos gebouw met een structurele twist, linkend aan een vooruitstrevende mentaliteit. Dit past bij de identiteit van de stad, van de haven en van de hoofdaannemer. Het is een bijzonder solide, en tegelijk een fragiel, gebouw geworden dat de uitdagingen in dit project demonstreert.”

Nicolas Theunis

Drieledige insteek

Een gebouw met meerdere voorname bouwheren en doeleinden waarin het dna van elk van deze actoren zit verwerkt, vormt een torenhoge uitdaging. Salens Architecten ging na het toetreden van de derde partij aan de slag met het oorspronkelijke ontwerp en voegde hieraan de factor Artes toe. “De intenties in de aanloop naar het uiteindelijke ontwerp, zijn drieledig”, verduidelijkt architect Olivier Salens. “Er is de toeristenfunctie op het gelijkvloers, waarin een uitgekiende organisatie van passagiersstromen bepalend is voor de uitbouw van de cruiseactiviteiten. Daarnaast is er de administratieve functie als hoofdzetel, waaraan specifieke vereisten werden gesteld in de inrichting van een flexibele en dynamische kantooromgeving. Tot slot is er de impact van het gebouw op de jachthaven en bij uitbreiding de gemeentelijke kern en de kust van Zeebrugge.

Dit volledige programma toont opvallende raakpunten met het Belfort op de Brugse Markt. Naast de vergelijking met het Belfort is er een verwantschap met het beeld van de vuurtoren als symbool bij uitstek van een baken voor de kust. Beide analogieën zijn bijgevolg verweven in het gebouw.

Daarin wordt een publiek sokkelgebouw gevolgd door een administratief torengebouw. Net zoals de brede, publiekelijke benedenbouw van het Belfort waar de toren vroeger ook een bewindvoerende functie vertolkte. Bovenaan is de vergelijking compleet met machtige zichten op een roemrijke omgeving. De keuze voor een bakstenen gevelafwerking uit Vlaamse klei, versterkt de relatie met het verleden. Door de diepe kolommen krijgt men, schuin kijkend op het gebouw, een massieve indruk die duidelijk verwijst naar het Belfort. Kijkt men loodrecht op het gebouw, dan opent de structuur zich volledig. In dit opzicht, geldt deze ABC-toren voor toeristen duidelijk als poort tot Brugge, Die Scone.”

Groeipool Zeebrugge

De locatie is een andere factor waarmee de architect de link legt met het Belfort en de Markt van Brugge. Net zoals deze beide het epicentrum vormen van Unesco Werelderfgoed, zo moet het ABC-gebouw in de toekomst het absolute hart vormen van een bruisend Zeebrugge. In het kader van de ‘Thuis in de stad’-prijs 2015, uitgereikt door de Vlaamse overheid aan stad Brugge, werd alvast werk gemaakt van een revitaliseringsstudie voor Zeebrugge. Deze toekomstvisie moet resulteren in een betere band tussen de vier wijken onderling en hun samenhang met de haven. “Het gebied rondom de jachthaven heeft het potentieel uit te groeien tot het middelpunt in dit revitaliseringsproject”, stelt Salens. “De site heeft nu al duidelijke troeven zoals de oude vissershaven, enkele restaurants in het oude vismijngebouw, havencruises en het maritiem themapark Seafront. In de uitbouw tot toeristische jachthaven vertolkt het ABC-gebouw de rol van landmark. Het sluitstuk van een kwalitatieve site voor wereldreizigers, voor Bruggelingen, en bovenal voor Zeebruggelingen, mensen met een prangende behoefte aan kwalitatieve, publieke ruimte.”

Nicolas Theunis